Od 4 listopada 2023 roku wejdzie w życie nowelizacja przepisów dotyczących prawa spadkowego. Ich głównym celem jest skrócenie postępowań spadkowych oraz ograniczenie liczby osób, które mogą dziedziczyć. Oprócz zmniejszenia formalności, spadkobiercy będą mieć zagwarantowane większe bezpieczeństwo. Jakich zmian należy się spodziewać?

1. Odrzucanie spadku: Do tej pory złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku zazwyczaj skutkowało przejściem majątku, a w praktyce długów na dzieci. One również musiały odrzucić spadek, aby uchronić się przed problemami finansowymi. Po zmianie przepisów opiekunowie prawni będą mogli, w określonych okolicznościach (art. 101 paragraf 4 Kodeksu cywilnego), zadziałać w imieniu nieletniego lub ubezwłasnowolnionej osoby, bez zezwolenia sądu rodzinnego lub sądu sadku i skomplikowanych formalności. Wystarczy złożenie oświadczenia przed notariuszem.
2. Termin na odrzucenie spadku: Po zmianie przepisów, wyrażona została wprost zasada, że jeżeli złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu do złożenia oświadczenia ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego w tym zakresie;
3. Koniec dziedziczenia przez dalekich krewnych: Jedną z bardziej istotnych zmian w prawie spadkowym jest ograniczenie trzeciej grupy spadkowej. Oznacza to koniec dziedziczenia po dalekich krewnych. Według nowych przepisów majątek będzie mógł przypaść wyłącznie dziadkom osoby zmarłej oraz ich dzieciom i wnukom. Tym samym krąg osób, które w praktyce odrzucali spadki po dalekich, często nieznanych im krewnych, bardzo się ograniczy.

Istota spółdzielczego własnościowego prawa

Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu należy – obok użytkowania, służebności, zastawu i hipoteki – do zamkniętego katalogu ograniczonych praw rzeczowych, określanych mianem praw na rzeczy cudzej. Prawa te charakteryzują się bowiem tym, że przyznają osobie niebędącej właścicielem ściśle określone w ustawie uprawnienia do rzeczy cudzej, skuteczne wobec osób trzecich, którym to uprawnieniom odpowiadają bierne obowiązki innych osób, w tym właściciela rzeczy obciążonej ograniczonym prawem rzeczowym, powstrzymywania się od działań uniemożliwiających lub utrudniających ich wykonywanie.

Regulacja spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu opiera się na przepisach ogólnych dotyczących ograniczonych praw rzeczowych, zawartych w art. 244-251 Kodeksu cywilnego, a szczegółowe jego unormowanie zawarte jest w ustawie z dnia 15 grudnia 2000 roku o spółdzielniach mieszkaniowych. Treścią tego prawa jest używanie lokalu mieszkalnego albo lokalu o innym przeznaczeniu w budynku należącym do spółdzielni mieszkaniowej. Dla spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu można założyć księgę wieczystą.

Jest to prawo dziedziczne i zbywalne oraz podlegające egzekucji. Do jego przeniesienia potrzebna jest umowa między uprawnionym a nabywcą, a jeżeli jest ono ujawnione w księdze wieczystej – również wpis do tej księgi, który ma charakter konstytutywny, co oznacza, że przeniesienie staje się skuteczne z chwilą wpisu do księgi wieczystej, nie zaś z momentem dokonania czynności prawnej. Umowa zbycia wymaga formy aktu notarialnego, a jej przedmiotem może być także ułamkowa część spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na treść przepisu art. 17² ust. 6 zd. 2 powołanej wyżej ustawy z dnia 15 grudnia 2000 roku, zgodnie z którym pozostałym współuprawnionym z tytułu tego prawa przysługuje prawo pierwokupu. Umowa sprzedaży zawarta bezwarunkowo albo bez zawiadomienia uprawnionych jest nieważna. Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu można też obciążyć hipoteką.

Jakie dokumenty przedstawić do sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa?

W celu sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, dla którego założona została księga wieczysta, do Kancelarii należy dostarczyć – oprócz podania danych stron czynności notarialnej i numeru księgi wieczystej:

• dokument potwierdzający nabycie prawa, czyli np. umowę sprzedaży/darowizny,
• zaświadczenie ze Spółdzielni Mieszkaniowej o przysługującym prawie (ważne około 30 dni),

a na żądanie kupującego – także zaświadczenie ze Spółdzielni Mieszkaniowej o braku zaległości w opłatach eksploatacyjnych oraz zaświadczenie z urzędu gminy albo miasta o liczbie osób zameldowanych w lokalu.

Założenie księgi wieczystej dla spółdzielczego własnościowego prawa.

Do założenia księgi wieczystej potrzebne jest ponadto zaświadczenie ze Spółdzielni Mieszkaniowej, które w swej treści zawiera informację o położeniu lokalu, jego powierzchni i pomieszczeniach, informację dotyczącą gruntu, na którym posadowiony jest budynek, z numerem działki oraz numerem księgi wieczystej, a także wyraźną informację, że zaświadczenie to służy do założenia księgi wieczystej. Jeżeli nabycie prawa nastąpiło w drodze dziedziczenia, konieczne jest też przedłożenie podstawy nabycia przez poprzedniego uprawnionego. Kancelaria rekomenduje zakładanie ksiąg wieczystych dla spółdzielczych własnościowych praw.

Co do zasady, notariusz dokonuje czynności notarialnych w kancelarii notarialnej (art. 3 ustawy – Prawo o notariacie). Tzw. „czynności notarialne wyjazdowe” – odbywające się poza siedzibą kancelarii, stanowią wyjątek przewidziany przez ustawodawcę. Przepis stanowi, że czynność notarialna może być dokonana również w innym miejscu, jeżeli przemawia za tym charakter czynności lub szczególne okoliczności.

Szczególne okoliczności dokonywania czynności wyjazdowych.

Pojęcie „szczególnych okoliczności” nie zostało prawnie zdefiniowane. Przyjmuje się, że zły stan zdrowia klienta, czy też problemy z poruszaniem się, to okoliczności uzasadniające konieczność wyjazdu notariusza. Innym przykładem może być pobyt klienta w miejscu, z którego nie ma możliwości swobodnego wyjścia, np. areszt, zakład karny. Wyjątkową okolicznością jest również sytuacja, gdy w czynności notarialnej bierze udział wiele osób i nie zmieszczą się w kancelarii notarialnej. Do takich sytuacji najczęściej dochodzi w przypadku spisania protokołów zgromadzeń wspólników spółek handlowych lub walnych zgromadzeń akcjonariuszy czy zebrań wspólnot mieszkaniowych.

Podkreślenia wymaga to, że ocena „szczególnych okoliczności” nie może być dowolna. Nie może też świadczyć o dyspozycyjności zawodowej notariusza. Jak wskazuje Sąd Najwyższy, zgoda stron i notariusza na dokonanie czynności notarialnej poza kancelarią, ani ich wygoda nie są szczególnymi okolicznościami w rozumieniu przepisów ustawy – Prawo o notariacie.

Kiedy akt notarialny nie może być spisany w kancelarii notarialnej?

Charakter czynności uzasadniającej dokonanie jej poza kancelarią to przede wszystkim sporządzanie protestów weksli i czeków, niektórych protokołów zdarzeń, a także spisywanie protokołów zgromadzenia wspólników spółek handlowych i walnego zgromadzenia akcjonariuszy.

Przed każdą wyjazdową czynnością notarialną poleca się skontaktować z kancelarią notarialną w celu ustalenia możliwości jej dokonania oraz doprecyzowania szczegółów. W przypadku nieuzasadnionego dokonania czynności notarialnej poza kancelarią, notariusz naraża się na odpowiedzialność dyscyplinarną. Należy również pamiętać, że czynności takie wiążą się z dodatkową opłatą.

W dniu 6 września 2019 r. Prezydent RP podpisał Ustawę o zmianie Kodeksu spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw, w efekcie czego wprowadzona została obowiązkowa dematerializacja akcji wszystkich spółek akcyjnych (niepublicznych) oraz komandytowo – akcyjnych. Zmiana ta jest konsekwencją rozwoju technologicznego i digitalizacji otaczającej nas rzeczywistości. Ponadto, jak wskazuje Ministerstwo Sprawiedliwości, nowe przepisy mają zagwarantować przejrzystą wymianę informacji o osobach którym przysługują akcje spółek niepublicznych.

Dematerializacja akcji

Zgodnie z nowymi przepisami akcje nie będą mogły posiadać formy dokumentu. Dokumenty akcji w formie pisemnej zostaną zdematerializowane i przybiorą formę zapisu cyfrowego w specjalnie do tego utworzonych Rejestrach Akcjonariuszy. Zgodnie z nowelizacją Kodeksu spółek handlowych od 1 stycznia 2021 roku wszystkie akcje z mocy prawa utracą swoją ważność, natomiast akcjonariuszami będą osoby ujawnione w rejestrze akcjonariuszy. Od tego dnia dokumenty akcji nie będą już dokumentami potwierdzającymi status akcjonariusza, zachowają one jednak przez 5 lat (do 1 stycznia 2026 roku) moc dowodową w zakresie wykazywania przez akcjonariusza wobec spółki, że przysługują mu prawa udziałowe.

Zakres obowiązywania przepisów

Wymagania związane z dematerializacją akcji będą dotyczyły spółek akcyjnych, które nie są spółkami publicznymi tzn. które nie mają notowanych akcji (spółki niepubliczne), oraz spółek komandytowo-akcyjnych. Ponadto obowiązek dematerializacji akcji został również nałożony na proste spółki akcyjne, które zaczną funkcjonować od 1 marca 2020 roku.

Spółki publiczne tzn. takie które są notowane będą musiały również podjąć pewne działania związane z dostosowaniem siędo nowych przepisów. Spółki publiczne, które nie zarejestrowały w Krajowym Depozycie Papierów Wartościowych wszystkich serii akcji będą musiały dokonać ich rejestracji w 2020 roku. Przy rejestracji konieczne będzie nawiązanie współpracy z pośrednikiem rejestracyjnym – domem maklerskim będącym bezpośrednim uczestnikiem Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych. Szczegółowe informację w tym zakresie można uzyskać na stronie internetowej www.kdpw.pl

Działania jakie muszą zostać podjęte

Niepubliczne spółki akcyjne oraz spółki komandytowo-akcyjne powinny należycie przygotować się do wejścia w życie nowych przepisów o dematerializacji akcji. Proces ten powinien zostać rozpoczęty należycie wcześnie, ponieważ już przed 30 czerwca 2020 roku każda ze spółek musi po raz pierwszy wezwać wszystkich swoich akcjonariuszy do zwrotu dokumentów akcji w spółce.

Poniżej wskazane są kluczowe daty w procesie przygotowania do dematerializacji akcji w spółkach:

• 1 stycznia 2020 roku – każda spółka akcyjna i komandytowo-akcyjna do tego dnia ma obowiązek posiadania zgłoszonej do Krajowego Rejestru Sądowego strony internetowej z wydzieloną podstroną do komunikacji z akcjonariuszami w zakresie wymaganym przez prawo lub statut spółki
• do 30 czerwca 2020 roku należy dokonać wyboru podmiotu prowadzącego rejestr (wyboru dokonuje walne zgromadzenie) i podpisanie z nim umowy,
• 30 czerwca 2020 roku – ostateczny termin na dokonanie przez spółkę pierwszego wezwania akcjonariuszy do złożenia akcji w spółce,
• od 30 czerwca do 31 października – kolejne obowiązkowe 4 wezwania akcjonariuszy,
• do 31 grudnia 2020 roku:
• złożenie dokumentów akcji w spółce przez akcjonariusza,
• przekazanie wymagalnych danych podmiotowi prowadzącemu rejestr,
• rejestracja w Krajowym Depozycie Papierów Wartościowych akcji wcześniej nie zarejestrowanych – dla spółek publicznych,
• 1 stycznia 2026 roku – utrata ochrony praw członkowskich akcjonariuszy, których dokumenty akcji nie zostały złożone w spółce i nie zostały ujęte w rejestrze akcjonariuszy.

Rejestr akcjonariuszy

Walne zgromadzenie spółki musi do 30 czerwca 2020 roku dokonać wyboru podmiotu prowadzącego rejestr akcjonariuszy w drodze uchwały. Wybór ten ograniczony jest do podmiotów mających licencję Komisji Nadzoru Finansowego, uprawnionych do prowadzenia rachunków papierów wartościowych zgodnie z przepisami o obrocie instrumentami finansowymi. Można również zdecydować, o rejestracji akcji spółki niepublicznej w depozycie papierów wartościowych. Należy jednak pamiętać, że akcji tej samej spółki nie można jednocześnie zarejestrować w rejestrze akcjonariuszy i w depozycie papierów wartościowych.

Warto zauważyć w tym miejscu, że w przypadku prostych spółek akcyjnych, które zgodnie z przepisami funkcjonować będą od 1 marca 2020 roku, rejestr akcjonariuszy, oprócz podmiotów wskazanych powyżej, będą mogli prowadzić również notariusze prowadzący kancelarię notarialną na terytorium Rzeczypospolitej.

Zgodnie z ustawą nowelizującą Kodeks spółek handlowych rejestr akcjonariuszy jest prowadzony w postaci elektronicznej, która może mieć formę rozproszonej i zdecentralizowanej bazy danych. Niezależnie od formy rejestru akcjonariuszy, podmiot prowadzący ten rejestr, prowadzi go w sposób, który zapewnia bezpieczeństwo i integralność zawartych w nim danych. Do zadań podmiotu prowadzącego rejestr akcjonariuszy należy zapewnienie zgodności liczby akcji zarejestrowanych w rejestrze z liczbą wyemitowanych akcji oraz dokonywanie wpisów zmian danych.

Rejestr akcjonariuszy powinien zawierać następujące dane:

1. firmę, siedzibę i adres spółki;
2. oznaczenie sądu rejestrowego i numer, pod którym spółka jest wpisana do rejestru;
3. datę zarejestrowania spółki i emisji akcji;
4. serię i numer, rodzaj danej akcji i uprawnienia szczególne z akcji;
5. nazwisko i imię albo firmę (nazwę) akcjonariusza oraz adres jego zamieszkania albo siedziby albo inny adres do doręczeń, a także adres poczty elektronicznej, jeżeli akcjonariusz wyraził zgodę na komunikację w stosunkach ze spółką i podmiotem prowadzącym rejestr akcjonariuszy przy wykorzystaniu poczty elektronicznej;
6. na żądanie osoby mającej interes prawny – wpis o przejściu akcji lub praw zastawniczych na inną osobę albo o ustanowieniu na akcji ograniczonego prawa rzeczowego wraz z datą wpisu oraz wskazaniem nabywcy albo zastawnika lub użytkownika, adresu ich zamieszkania albo siedziby lub innych adresów do doręczeń, a także adresu poczty elektronicznej, jeżeli osoby te wyraziły zgodę na komunikację w stosunkach ze spółką i podmiotem prowadzącym rejestr akcjonariuszy przy wykorzystaniu poczty elektronicznej oraz liczby, rodzaju, serii i numerów nabytych albo obciążonych akcji;
7.  na żądanie zastawnika lub użytkownika – wpis, że przysługuje mu prawo wykonywania prawa głosu z obciążonej akcji;
8. na żądanie akcjonariusza – wpis o wykreśleniu obciążenia jego akcji ograniczonym prawem rzeczowym;
9. wzmiankę o tym, czy akcje zostały w całości pokryte;
10. ograniczenia co do rozporządzania akcją;
11. postanowienia umowy spółki o związanych z akcją obowiązkach wobec spółki.

Ponadto, umowa spółki może zawierać dodatkowe postanowienia dotyczące informacji ujawnionych w rejestrze akcjonariuszy.

Konsekwencja zmian

Największą konsekwencją przedmiotowych zmian będzie utrata anonimowości przez akcjonariuszy, rejestr stanie się jawny zarówno dla samej spółki jak i dla każdego z akcjonariuszy spółki – osoby spoza tego kręgu nie będą miały dostępu do rejestrów akcjonariuszy. Ponadto w konsekwencji przedmiotowych zmian nastąpi zwiększenie formalizacji transakcji na akcjach, a spółki poniosą większe koszty np. w związku z obowiązkowym prowadzeniem rejestru akcjonariuszy przez podmiot zewnętrzny.

Z drugiej jednak strony należy podkreślić, że wskazane zmiany pozytywnie wpłyną na przejrzystość i klarowność sytuacji właścicielskiej w spółkach. Spółki będą miały ułatwiony kontakt z akcjonariuszami i w szybki sposób będą mogły ich zidentyfikować. Może się to przełożyć również na większe zaangażowanie i wpływ na działalność poszczególnych spółek w związku z możliwością łatwiejszej i wygodniejszej konsultacji poszczególnych decyzji i akcjonariuszami.

Warto również pamiętać, o konsekwencjach, które grożą za nie wywiązanie się z obowiązków nałożonych przez ustawodawcę. Kto będąc uprawnionym samodzielnie lub łącznie z innymi osobami na podstawie ustawy lub statutu do prowadzenia spraw i reprezentowania spółki akcyjnej albo spółki komandytowo-akcyjnej, nie zawrze umowy o prowadzenie rejestru akcjonariuszy albo umowy o rejestrację akcji w depozycie papierów wartościowych, lub wbrew obowiązkowi nie dokona wezwania akcjonariuszy do złożenia dokumentów akcji lub nie dokonuje takich wezwań będzie podlegać grzywnie do 20 tys. złotych.

W przypadku sprzedaży nieruchomości w pierwszej kolejności należy przygotować numer księgi wieczystej oraz:

• Wypis z rejestru gruntów wraz z wyrysem z mapy ewidencyjnej (Starostwo),
• Zaświadczenie o rewitalizacji (Gmina),
• Zaświadczenie o miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego (Gmina),
• Zaświadczenie o lasach (Starostwo).

W przypadku, gdy strona kupująca posiłkuje się kredytem, należy przedłożyć umowę kredytową wraz z zaświadczeniem banku w celu ustanowienia hipoteki.

Należy pamiętać, że jeśli nieruchomość nabyta została w drodze dziedziczenia lub darowizny (po 1/01.2007r.) notariusz wymaga także zaświadczenia z urzędu skarbowego dotyczące podatku od spadków i darowizn.

Kwestia ustroju małżonków zarówno kupujących jak i sprzedających nie jest obojętna – w przypadku, gdy zawarta została umowa majątkowa małżeńska (np. rozdzielność majątkowa, zwana potocznie intercyzą) notariusz będzie wymagał jej okazania.

W sytuacji, gdy na nieruchomości ustanowiona została uprzednio hipoteka, wymagane jest zaświadczenie wierzyciela hipotecznego (banku) o wysokości aktualnego zadłużenia, względnie, gdy kredyt jest już spłacony, zaświadczenia wierzyciela o zgodzie na wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej.

Wszystkie powyższe informacje i dokumenty będą przydatne w procesie tworzenia aktu notarialnego. Każdy przypadek jest inny – notariusz przygotowuje treść aktu notarialnego, zupełnie tak jak krawiec szyje ubranie na miarę.

Sprzedaż mieszkania z wyodrębnioną księgą wieczystą – jakie dokumenty są potrzebne?

Do zawarcia umowy sprzedaży mieszkania stanowiącego nieruchomość lokalową z wyodrębnioną księgą wieczystą konieczne jest wskazanie numeru księgi wieczystej oraz okazanie na jakiej podstawie został on nabyty (np. wypis aktu notarialnego, postanowienie o stwierdzenie nabycia spadku/wypis aktu poświadczenia dziedziczenia, inne orzeczenie sądu).

W razie nabycia nieruchomości na podstawie dziedziczenia lub darowizny względnie nieodpłatnego zniesienia współwłasności dokonanych począwszy od 1 stycznia 2007 roku niezbędne jest również stosowne Zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego o uregulowaniu podatku od spadków i darowizn (zwolnieniu/przedawnieniu z tego podatku), czasem potrzebne jest również zaświadczenie z właściwego urzędu gminy o położeniu mieszkania w tzw. strefie rewitalizacji.

Sprzedaż mieszkania ze spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu

Do zawarcia umowy sprzedaży mieszkania stanowiącego spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu konieczne jest:

• wskazanie numeru księgi wieczystej, jeśli jest prowadzona dla lokalu
• zaświadczenie ze spółdzielni mieszkaniowej wskazujące osobę uprawnioną
• oraz okazanie na jakiej podstawie został on nabyty (np. wypis aktu notarialnego, postanowienie o stwierdzenie nabycia spadku/wypis  aktu poświadczenia dziedziczenia, inne orzeczenie sądu, czasami przydział lokalu lub inną umowę zawartą ze spółdzielnią mieszkaniową).

W razie nabycia prawa do lokalu na podstawie dziedziczenia lub darowizny względnie nieodpłatnego zniesienia współwłasności dokonanych począwszy od 1 stycznia 2007 roku konieczne jest również stosowne Zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego o uregulowaniu podatku od spadków i darowizn (zwolnieniu/przedawnieniu z tego podatku).

Sprzedaż mieszkania obciążonego hipoteką

W razie sprzedaży lokalu obciążonego hipoteką do zawarcia umowy sprzedaży konieczne jest uzyskanie zaświadczenia o wysokości zadłużenia wraz z numerem rachunku bankowego do spłaty kredytu/innej wierzytelności.

Dodatkowe dokumenty, które Ci się przydadzą

Przy sprzedaży mieszkania zaleca się przedłożenie zaświadczenia o wymeldowaniu z lokalu będącego przedmiotem umowy oraz zaświadczenia o stanie zaległości w opłatach – ze spółdzielni mieszkaniowej lub wspólnoty mieszkaniowej.

W ramach Pakietu Przyjazne Prawo zmodyfikowano ustawę o zarządzie sukcesyjnym. Z dniem 1 stycznia 2020 roku pojawiła się możliwość przeniesienia na nabywcę przedsiębiorstwa decyzji administracyjnych związanych prowadzeniem przedsiębiorstwa.

Stan prawny przed nowelizacją

Przed nowelizacją, prawo nie przewidywało możliwości przeniesienia praw i obowiązków z decyzji na następcę. W przypadku zaplanowania przekazania przedsiębiorstwa opartego na decyzjach (koncesjach, licencjach czy zezwoleniach) w ręce następców, mogło okazać się nieskuteczne w tym zakresie. Natomiast jedynym sposobem przeniesienia praw i obowiązków z decyzji było przekształcenie przedsiębiorstwa prowadzonego w formie jednoosobowej działalność gospodarczej w spółkę kapitałową, co wiązało się również ze zmianami organizacyjnymi w przedsiębiorstwie.

W jaki sposób następuje sukcesja decyzji administracyjnych?

Nowa ustawa wprowadza możliwość złożenia do organu, który wydał decyzję związaną z przedsiębiorstwem, wniosku o przeniesienie uprawnień z tej decyzji na nabywcę przedsiębiorstwa.

Za nabywcą przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów ustawy o zarządzie sukcesyjnym uznaję się przedsiębiorcę, który na podstawie umowy nabył przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 551 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny w całości, w tym osoba prawna albo jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 331 § 1 tej ustawy, do której wniesiono przedsiębiorstwo tytułem wkładu, jeżeli nabycie przedsiębiorstwa nastąpiło bezpośrednio od:

1. przedsiębiorcy wykonującego we własnym imieniu działalność gospodarczą na podstawie wpisu do CEIDG;
2. przedsiębiorcy wykonującego we własnym imieniu działalność gospodarczą na podstawie wpisu do CEIDG i jego małżonka;
3. przedsiębiorców będących wspólnikami spółki cywilnej.

Nabywca przedsiębiorstwa może złożyć do organu administracji publicznej, który wydał decyzję związaną z przedsiębiorstwem, wniosek o przeniesienie na niego tej decyzji w terminie trzech miesięcy od dnia nabycia przedsiębiorstwa. Organ administracji publicznej, który wydał decyzję związaną z przedsiębiorstwem, przenosi, w drodze decyzji, decyzję związaną z przedsiębiorstwem na nabywcę przedsiębiorstwa przez dokonanie zmiany decyzji związanej z przedsiębiorstwem w zakresie jej adresata, jeżeli:

1. są spełnione warunki do uzyskania tej decyzji, określone w odrębnych przepisach;
2. nabywca przedsiębiorstwa przedłoży dokumenty potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w pkt 1;
3. nabywca przedsiębiorstwa oświadczy, że przyjmuje wszystkie warunki zawarte w tej decyzji i zobowiązuje się do wykonania związanych z nią obowiązków;
4. nabywca przedsiębiorstwa przedłoży pisemną zgodę pozostałych nabywców przedsiębiorstwa na przeniesienie na niego decyzji związanej z przedsiębiorstwem – w przypadku gdy przedsiębiorstwo nabyło kilka osób.

Oznacza to, że nabywca przedsiębiorstwa musi spełniać takie same wymogi, jak przedsiębiorca, który uzyskał decyzję administracyjną. Dlatego przed nabyciem przedsiębiorstwa istotnym jest w szczególności dokonanie analizy wymogów prawnych w zakresie prowadzonej  działalności. Organ administracyjny, który przenosi decyzję administracyjną zobowiązany jest sprawdzić, czy nabywca przedsiębiorstwa spełnia wymogi stawiane wobec pierwotnego przedsiębiorcy, a zatem czy decyzja administracyjna może być kontynuowana.

Zaletą nowelizacji jest niewątpliwie możliwość wykonywania działalności objętej decyzją administracyjną przez nabywcę przedsiębiorstwa na przykład w zakresie koncesji na sprzedaż alkoholu czy paliwa, już od momentu złożenia wniosku. Nabywca przedsiębiorstwa zachowuje płynność w funkcjonowaniu i może w dalszym ciągu generować przychody.

Wygaśnięcie i odmowa przeniesienia decyzji związanej z przedsiębiorstwem na nabywcę przedsiębiorstwa

Jeżeli nabywca przedsiębiorstwa nie złoży wniosku o przeniesienie decyzji administracyjnej to decyzja wygasa z upływem trzech miesięcy od dnia nabycia przedsiębiorstwa przez nabywcę przedsiębiorstwa. Natomiast w przypadku, gdy nie zostały spełnione wymogi związane z przeniesieniem decyzji administracyjnej, organ administracji odmawia w drodze decyzji, przeniesienia decyzji związanej z przedsiębiorstwem na nabywcę przedsiębiorstwem.

Losy firmy niejednokrotnie spędzają sen z powiek przedsiębiorcom. Powołując się na cytat Benjamina Franklina – w życiu pewne są tylko śmierć i podatki – o ile, przedsiębiorcy są świadomi obowiązku ponoszenia ciężarów publicznych, o tyle zapominają o ochronie przedsiębiorstwa na wypadek śmierci. W tej sytuacji nic jeszcze straconego, na ratunek przedsiębiorstwu przychodzi zarządca sukcesyjny.

Na czym polega zarząd sukcesyjny?

Zarząd sukcesyjny jest rozwiązaniem tymczasowym na wypadek śmierci przedsiębiorcy i polega na płynnym przekazaniu prowadzenia spraw związanych z przedsiębiorstwem zarządcy sukcesyjnemu, do czasu ustanowienia następców prawnych przedsiębiorstwa. Z tego narzędzia może skorzystać przedsiębiorca, którego działalność gospodarcza została zarejestrowana w CEIDG.

Komu można powierzyć zarząd sukcesyjny?

Zarządcą sukcesyjnym może być każda osoba fizyczna pod warunkiem, że posiada ona pełną zdolność do czynności prawnych i nie został wobec niej orzeczony zakaz prowadzenia działalności gospodarczej. Znaczącym ułatwieniem jest to, że przy wyborze potencjalnego kandydata nie ma znaczenia, czy jest on spokrewniony z przedsiębiorcą oraz, czy posiada odpowiednie kwalifikacje zawodowe. Niewątpliwie odpowiednim kandydatem na zarządcę sukcesyjnego będzie osoba rozeznana w sprawach przedsiębiorstwa, która najpełniej zabezpieczy interesy i zapewni dalszą organizację firmy.

Kiedy można ustanowić zarządcę sukcesyjnego? Zarządcę sukcesyjnego przedsiębiorca może ustanowić w każdym czasie.

W jaki sposób ustanowić zarządcę sukcesyjnego?

Wniosek o ustanowienie zarządcy sukcesyjnego przedsiębiorca może złożyć elektronicznie za pośrednictwem urzędowego formularza CEIDG – ZS lub w wybranym urzędzie gminy. Do zgłoszenia wystarczy dołączyć:

1. oświadczenie przedsiębiorcy o powołaniu zarządcy sukcesyjnego oraz;
2. zgodę osoby, która ma objąć funkcję zarządcy sukcesyjnego.

Ile to kosztuje? Wniosek o ustanowienie zarządcy sukcesyjnego nie podlega żadnej opłacie.

Kim jest rezerwowy zarządca sukcesyjny?

Przedsiębiorcy przysługuje możliwość powołania rezerwowego zarządcy sukcesyjnego na wypadek, gdyby zarządca sukcesyjny powołany w pierwszej kolejności zrezygnował z pełnienia tej funkcji albo nie mógł jej pełnić z powodu:

1. śmierci;
2. odwołania;
3. ograniczenia lub utraty zdolności do czynności prawnej;
4. orzeczenia względem niego zakazu prowadzenia działalności gospodarczej.

Od kiedy zarządca może pełnić swoje obowiązki?

Zarządca sukcesyjny zaczyna pełnić swoje obowiązki z chwilą śmierci przedsiębiorcy i sprawuje je do czasu ustanowienia następców prawnych, w każdym razie nie dłużej niż 2 lata. Jeżeli w tym czasie nie zostaną wyznaczeni spadkobiercy, sąd biorąc pod uwagę ważne powody może przedłużyć zarząd sukcesyjny do lat 5.

Jakie wynagrodzenie otrzyma zarządca?

Zarządcy sukcesyjnemu przysługuje wynagrodzenie za pełnienie swojej funkcji. W tym zakresie zastosowanie znajdują przepisy kodeksu cywilnego o zleceniu. Oznacza to, że jeżeli nie określono wysokości wynagrodzenia, zarządcy sukcesyjnemu będzie przysługiwało wynagrodzenie odpowiadające jego nakładowi pracy.

Czy można odwołać zarządcę sukcesyjnego?

Zarządca sukcesyjny może zostać odwołany w każdym momencie. W tej sytuacji przedsiębiorca musi jedynie złożyć zarządcy sukcesyjnemu oświadczenie o jego odwołaniu. Zarządca sukcesyjny również może złożyć przedsiębiorcy rezygnację z pełnienia funkcji. W obu przypadkach przedsiębiorca obowiązany jest dokonać zgłoszenia do CEIDG najpóźniej następnego dnia roboczego.

Co w sytuacji, gdy przedsiębiorca nie ustanowił za życia zarządcę sukcesyjnego?

Śmierć przedsiębiorcy uruchamia drugi tryb ustanowienia zarządcy sukcesyjnego, z którego może skorzystać ograniczony krąg następców prawnych i to pod następującymi rygoryzmami:

1. wybór zarządcy sukcesyjnego dokonują spadkobiercy, którzy posiadają łącznie ponad 85% udziałów w przedsiębiorstwie;
2. zgłoszenie zarządcy sukcesyjnego musi nastąpić w nieprzekraczalnym terminie 2 miesięcy;
3. dla oświadczenia oraz zgody na ustanowienie zarządcy sukcesyjnego wymagana jest forma aktu notarialnego, co wiąże się z obowiązkiem uiszczenia opłaty notarialnej.

Problem może pojawić się w sytuacji, w której następcy prawni posiadający wymaganą ilość udziałów nie zgromadzą się i nie dokonają zgłoszenia zarządcy sukcesyjnego w tym krótkim terminie, jakim są 2 miesiące. Po tym czasie nie będzie możliwości ustanowienia zarządcy sukcesyjnego.

Lepiej zapobiegać niż leczyć – korzyści płynące z ustanowienia zarządu sukcesyjnego za życia.

Zarządca sukcesyjny to gwarancja utrzymania statusu i ciągłości prowadzenia przedsiębiorstwa, na którą składają się między innymi:

1. zachowanie w mocy umów cywilnoprawnych zawartych z kontrahentami;
2. zachowanie w mocy umów o pracę zawartych z pracownikami przedsiębiorstwa;
3. zachowanie uprawnienia do uzyskania ciągłości koncesji, zezwoleń, pozwoleń i innych decyzji;
4. pominięcie okresu przejściowego w przedsiębiorstwie;
5. partycypacja spadkobierców w zysku przedsiębiorstwa, w części odpowiadającej ich udziałom.

Konkludując, rola zarządcy sukcesyjnego sprowadza się do zamortyzowania i upłynnienia przejścia przedsiębiorstwa, które przypadnie w ręce następców prawnych przedsiębiorcy. Rozwiązanie to niewątpliwie pozytywnie wpływa na kondycję przedsiębiorstwa, niemniej ważne jest, aby skorzystać z niego, dopóki mamy taką możliwość.

Ile kosztuje notariusz? To zagadnienie, które nurtuje wielu klientów. Koszty notarialne to tak naprawdę powszechne określenie ogółu kwot płaconych w Kancelarii Notarialnej.

Na koszty te składają się:

• wynagrodzenie notariusza;
• podatki;
• opłaty sądowe w związku z wpisem w księdze wieczystej;
• opłaty rejestracyjne.

Podatki oraz opłaty notariusz w imieniu klientów przesyła do właściwych instytucji, głównie urzędu skarbowego oraz odpowiedniego sądu wieczystoksięgowego. Najbardziej popularną umową notarialną jest umowa sprzedaży nieruchomości, której zawarcie powoduje powstanie obowiązku pobrania przez notariusza podatku od czynności cywilnoprawnych w stawce 2% od wartości rynkowej.

Jeżeli umowa spisywana przed notariuszem dotyczy przeniesienia własności nieruchomości bądź jej obciążenia, np. hipoteką czy służebnością, to notariusz musi o takiej umowie zawiadomić sąd wieczystoksięgowy celem zaktualizowania wpisów w księdze wieczystej. Jeżeli natomiast czynność notarialna ma być zarejestrowana w rejestrze, np. rejestrze poświadczenia dziedziczenia, to notariusz naliczy dodatkową opłatę rejestracyjną.

Wynagrodzenie notariusza

Wynagrodzenie notariusza wyliczane jest w oparciu o Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej z dnia 28 czerwca 2004 roku oraz jest ustalane przy uwzględnieniu nakładu pracy koniecznego do dokonania czynności oraz zakresu odpowiedzialności za dokonywane czynności.

Wynagrodzenie notariusza to:

• koszt sporządzenia aktu notarialnego;
• koszt wypisów.

Wypisy są wiernym odtworzeniem oryginału aktu notarialnego, a każda ze stron otrzymuje swój egzemplarz, ponadto notariusz – wysyłając wypis aktu notarialnego – zawiadamia urzędy, sądy czy spółdzielnię mieszkaniową o czynnościach, które miały miejsce w jego kancelarii.

Za czynności wyjazdowe w sytuacjach uzasadnionych oraz niedzielę i święta notariusz może ustalić dodatkowe wynagrodzenie.

Kto ponosi koszty notarialne?

Należy tu ponownie sprecyzować o których kosztach mowa. Podatek od czynności cywilnoprawnych ponosi zawsze podatnik, czyli np. kupujący nieruchomość, opłatę sądową ponosi wnioskodawca, a więc ta osoba, która kieruje do sądu żądanie wpisu w księdze wieczystej. Jeżeli natomiast chodzi o wynagrodzenie notariusza, to strony ustalają między sobą która z nich pokryje ten koszt. Czasem zdarza się, że tę kwestię rozstrzyga przepis prawa i tak np. jest w przypadku umowy deweloperskiej, której koszty obciążają w równych częściach dewelopera i nabywcę.

Testament jest czynnością niezwykle istotną, albowiem obejmuje on rozrządzenia na wypadek śmierci. Mamy wiele form sporządzania testamentów, ale do najczęstszych należą testamenty zwykłe oraz testamenty notarialne. Obie formy są tak samo ważne, różnica polega na możliwości kwestionowania ważności testamentu.

Testament notarialny jest sporządzany jedynie w przypadku, gdy notariusz nie ma wątpliwości co do stanu świadomości testatora oraz bez udziału osób na rzecz których została przewidziana w testamencie jakaś korzyść.

Podstawowe rozrządzenia testamentowe

Do najważniejszych rozrządzeń testamentowych należą:

• powołanie do spadku – można spadek pozostawić jednej bądź paru osobom w różnych częściach,
• wydziedziczenie – w sytuacji, gdy testator chce, aby wskazana osoba po nim nie dziedziczyła, bo jej zachowanie jest naganne względem testatora bądź jego najbliższej rodziny oraz aby osoba ta nie mogła żądać wypłaty tzw. zachowku od spadkobierców,
• zapis zwykły – polega na zobowiązaniu spadkobiercę do świadczenia majątkowego na rzecz wskazanej osoby, np.  gdy testator chce, aby jego spadkobiercy przekazali określoną sumę pieniędzy na rzecz osoby trzeciej,
• zapis windykacyjny – to forma przekazania określonej w testamencie rzeczy określonej osobie, najczęściej dotyczy nieruchomości; testament, który ma zawierać zapis windykacyjny musi być spisany w formie aktu notarialnego, inaczej jest nieważny; osoba która nabyła tytułem zapisu windykacyjnego rzecz (np. mieszkanie) musi potwierdzić to nabycie dokumentem – aktem poświadczenia dziedziczenia,
• powołanie wykonawcy testamentu – czyli takiej osoby, która będzie zarządzać majątkiem spadkowym, spłaci długi spadkowe, w szczególności wykona zapisy zwykłe i polecenia, a następnie wyda spadkobiercom majątek spadkowy zgodnie z wolą spadkodawcy i z ustawą,
• polecenie – należenie na określoną osobę obowiązku określonego działania bądź zaniechania.

Notariusze informują również o możliwości zastrzeżenia w testamencie, aby przedmioty przypadające małoletniemu dziecku z tytułu darowizny lub testamentu nie były objęte zarządem sprawowanym przez rodziców.

Konsultacje w kancelarii

Kancelaria zachęca do konsultacji z notariuszem przed sporządzeniem testamentu. Przed wizytą u notariusza należy przygotować dowód osobisty oraz dane osoby powołanej do spadku/wydziedziczonej (imię i nazwisko, imiona jej rodziców, datę urodzenia), numer księgi wieczystej.